Metryka orzeczenia
- Sąd: Sąd Okręgowy w Katowicach, XXIV Wydział Własności Intelektualnej
- Data wyroku: 31 października 2022 r.
- Data uprawomocnienia: 17 grudnia 2022 r. (wyrok nie został zaskarżony)
- Data publikacji w Portalu Orzeczeń: 15 marca 2024 r.
- Sygnatura: XXIV GW 166/21
- Skład: Sędzia Jarosław Antoniuk (przewodniczący, orzekający jednoosobowo); Protokolant: sekretarz sądowy Urszula Ozdoba
- Strony: (…) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. (powódka — firma architektoniczna) vs. M. K. oraz L. M. (pozwani — dwóch architektów, wspólnicy spółki cywilnej)
- Źródło: Portal Orzeczeń SO Katowice — treść orzeczenia
Stan faktyczny
Powódka prowadzi działalność gospodarcza w zakresie architektury i projektowania budynków. W skład zarządu powódki wchodzi J. O. W biurze projektowym powódki przygotowany został wcześniej zrealizowany projekt budynku biurowo-usługowo-handlowego w K. — budynek oddany do użytku zgodnie z projektem, za którego autorów uważają się J. O., D. O., M. F., W. M. i M. P.
Dnia 12 marca 2020 r. powódka złożyła spółce DL ofertę stworzenia projektu budowlanego i wykończeniowego kompleksu budynków przy ul. (…) w G. Oferta zawierała wizualizację projektowanego kompleksu biurowo-usługowo-handlowego.
Pozwani M. K. i L. M. prowadzą działalność gospodarczą jako wspólnicy spółki cywilnej i świadczą usługi projektowe w zakresie architektury. Do pozwanych należy strona internetowa pod domeną www.spart.pl. Na tej stronie opublikowana została informacja o realizacji budowy kompleksu biurowo-usługowo-handlowego na rzecz DL zlokalizowanego w G. — wzbogacona logotypem DL i wizualizacją kompleksu, która — zdaniem powódki — była plagiatem jej oferty.
Powódka twierdziła ponadto, że pozwani złożyli podpisy pod podobnym projektem architektonicznym załączonym do wniosku o pozwolenie na budowę, co zaowocowało decyzją Prezydenta Miasta G. nr (…) z dnia 15 grudnia 2020 r. zatwierdzającą projekt budowlany i udzielającą pozwolenia na budowę.
Kluczowym dowodem strony powodowej był akt notarialny — protokół otwarcia strony internetowej www.spart.pl (k. 16-18), który dokumentował treść tej strony z wizualizacją i logotypem DL. Sąd zaakceptował ten dokument jako wiarygodny, oparł na nim ustalenia faktyczne i wyraźnie wskazał jego sygnaturę w aktach: „(akt notarialny – protokół otwarcia strony internetowej www.spart.pl – k. 16-18)”.
Żądania pozwu
Powódka wniosła o: (a) ustalenie, że autorem projektu architektonicznego budynku mającego powstać w G. przy ul. (…) podpisanego przez pozwanych jest wyłącznie powódka — (…) sp. z o.o.; (b) nakazanie pozwanym usunięcia skutków naruszenia poprzez złożenie na piśmie Prezydentowi Miasta G. oświadczenia o treści: „Oświadczamy, iż nie jesteśmy autorami projektu budynku mającego powstać przy ul. (…) w G.”; (c) usunięcie imion, nazwisk i firmy pozwanych z projektu i wszystkich dokumentów złożonych do postępowania zakończonego decyzją nr (…) z 15 grudnia 2020 r.
Powódka wniosła także o zwrot kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Przebieg sprawy
Rozprawa odbyła się 31 października 2022 r. Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie na rzecz każdego z nich kosztów postępowania w wysokości dwukrotności stawek prawem przepisanych. Wyrok ogłoszono na tej samej rozprawie. Żadna ze stron nie wniosła apelacji. Wyrok uprawomocnił się 17 grudnia 2022 r.
Rozstrzygnięcie
Sąd Okręgowy w Katowicach: (1) oddalił powództwo; (2) zasądził od powódki na rzecz pozwanych kwotę 737,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu — w tym 720,00 zł kosztów zastępstwa procesowego pozwanych (§ 8 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie) oraz 17,00 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Sąd nie uwzględnił wniosku pozwanych o zasądzenie dwukrotności stawki minimalnej, uznając, że działania pełnomocnika pozwanych ograniczyły się do sporządzenia wspólnej odpowiedzi na pozew i udziału w jedynej rozprawie. Nie zasądził też kosztów odrębnie dla każdego z pozwanych, ponieważ korzystali z pomocy tego samego pełnomocnika.
Uzasadnienie — kluczowe fragmenty
Sąd rozpoczął rozważania prawne od wyjaśnienia pojęcia plagiatu na gruncie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych:
„Naruszenie prawa do autorstwa następuje między innymi przez wprowadzenie w błąd co do autorstwa całości lub części utworu. Jednym z przykładów takiego działania jest podanie się za autora cudzego utworu, innymi słowy utworu, którego się nie stworzyło. W doktrynie powyższa praktyka określana jest mianem plagiatu. Plagiat jawny jest przejęciem cudzego dzieła widocznym już na pierwszy rzut oka, podczas gdy plagiat ukryty to sytuacja, w której następuje zamaskowanie przejętych części z cudzego utworu poprzez ich modyfikację lub przekształcenie z zastosowaniem metod reprodukcji.”
Kluczowe dla rozstrzygnięcia było jednak ustalenie podmiotu legitymowanego do dochodzenia osobistych praw autorskich. Sąd wyjaśnił, że podstawą istnienia wszystkich praw osobistych jest więź twórcy z utworem — „więź emocjonalna, jaka nawiązuje się pomiędzy autorem a dziełem, stanowiącym płód jego umysłu z racji pozostawienia w dziele osobistego piętna lub znamienia jego indywidualności”. Stąd prawa osobiste przysługują wyłącznie człowiekowi. Sąd sformułował zasadę procesową w sposób następujący:
„Ochrony praw autorskich osobistych może zatem dochodzić jedynie twórca, którym może być, jak wskazano wyżej wyłącznie osoba fizyczna. Tylko taki podmiot jest czynnie legitymowany do występowania w procesie o ochronę osobistych praw autorskich w charakterze powoda.”
Argumentacja ta opiera się na utrwalonym stanowisku Sądu Najwyższego: prawa autorskie osobiste mogą przysługiwać wyłącznie osobom fizycznym, albowiem jedynie między osobą fizyczną a utworem może powstać więź emocjonalna. Sąd wprost wskazał, że osoba prawna — „jako podmiot nieożywiony — nie posiada umysłu i w konsekwencji zdolności do wytworzenia utworu z wykorzystaniem intelektu” (wyrok SN z 14 lutego 2014 r., II CSK 281/12).
Zastosowanie tej zasady do stanu faktycznego sprawy dało jednoznaczny wynik:
„powódka (…) sp. z o.o., z racji, że jest osobą prawną, nie jest władna do występowania w przedmiotowym postepowaniu po stronie powodowej. Co więcej, ze względu na to, że nie jest osobą fizyczną nie przysługują jej autorskie prawa osobiste do projektu kompleksu budynków mających powstać w G. przy ul. (…), nawet gdyby przyjąć hipotetycznie, że pozwani dopuścili się plagiatu”
W konsekwencji sąd zastosował regułę procesowej ekonomii i nie przeszedł do merytorycznej oceny podobieństwa projektów:
„W związku z brakiem legitymacji procesowej czynnej powódki Sąd odstąpił od oceny podobieństwa projektów, którymi posługują się strony, gdyż nie było to konieczne do wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.”
Ponieważ sprawdzenie legitymacji nastąpiło przed oceną dowodów na okoliczność naruszenia, sąd nie oceniał merytorycznie wartości protokołu notarialnego jako środka dowodowego potwierdzającego sam plagiat. Protokół notarialny z otwarcia www.spart.pl pozostał jednak zaakceptowany na etapie ustalania stanu faktycznego — sąd oparł na nim opis zawartości strony pozwanych.
Znaczenie dla ochrony praw autorskich do zdjęć
Akceptacja protokołu notarialnego na etapie ustalania faktów
Wyrok pokazuje — niezależnie od głównego rozstrzygnięcia — że Wydział Własności Intelektualnej Sądu Okręgowego w Katowicach potraktował protokół notarialny z otwarcia strony internetowej jako zwykły element materiału dowodowego. Sąd w sekcji ustaleń faktycznych wyraźnie wskazał: „Ustalając powyższy stan faktyczny, Sąd oparł się na dokumentach szczegółowo wskazanych przy każdej z okoliczności. Dokumentom tym należało przypisać walor wiarygodności, ponieważ na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału Sąd nie uznał, aby ujawniły się jakiekolwiek okoliczności mogące z urzędu budzić co do nich wątpliwości.” Protokół notarialny (k. 16-18) był jednym z tych dokumentów — podstawą ustaleń faktycznych o zawartości strony www.spart.pl.
Peryferyjność dla głównego rozstrzygnięcia
Sąd oddalił powództwo na etapie badania legitymacji procesowej czynnej powódki (sp. z o.o.) — zanim doszło do merytorycznej oceny plagiatu i zebranego materiału dowodowego na okoliczność naruszenia. W konsekwencji wyrok nie oceniał mocy dowodowej protokołu notarialnego w kontekście samego ustalenia plagiatu. W tym zakresie praktycznym punktem odniesienia pozostaje I ACa 693/19 Sądu Apelacyjnego w Warszawie, gdzie protokół notarialny był jednym z kluczowych elementów materiału dowodowego i sąd stwierdził, że do wniosku o naruszeniu „można było wyprowadzić na podstawie […] protokołu notarialnego potwierdzającego posłużenie się przedmiotową grafiką”.
Lekcja dla fotografów i agencji — legitymacja procesowa
Orzeczenie zawiera krytyczne ostrzeżenie dla podmiotów planujących dochodzenie roszczeń z tytułu naruszenia praw autorskich do zdjęć. Roszczenia z art. 78 pr.aut. — zaniechanie, usunięcie skutków, zadośćuczynienie za doznaną krzywdę — są dostępne wyłącznie dla twórcy będącego osobą fizyczną. Agencja nieruchomości prowadzona w formie sp. z o.o. nie może samodzielnie dochodzić osobistych praw autorskich do zdjęć, niezależnie od tego, czy zdjęcia zamówiła i za nie zapłaciła.
Praktyczne ścieżki dla podmiotów instytucjonalnych są trzy: (a) fotograf-osoba fizyczna pozywa jako autor — dochodzi osobistych i majątkowych praw autorskich z pełną gamą roszczeń z art. 78 i art. 79 pr.aut.; (b) agencja posiadająca majątkowe prawa autorskie na podstawie umowy cesji pozywa z art. 79 pr.aut. — roszczenia majątkowe, w tym odszkodowanie i zwrot bezpodstawnie uzyskanych korzyści; (c) fotograf i agencja występują łącznie — każdy w zakresie swoich uprawnień. FotoGuard pakietuje dokumentację dla obu ścieżek równolegle: zabezpiecza dowody naruszenia zarówno dla fotografa-twórcy, jak i dla agencji-cesjonariusza.
Transfer zasady od architektury do fotografii
Zasada dotycząca legitymacji procesowej jest jednolita dla wszystkich kategorii utworów chronionych prawem autorskim — art. 16 pr.aut. stosuje się do architektury, fotografii, grafiki i oprogramowania jednakowo. Wyrok XXIV GW 166/21, mimo że dotyczy projektu architektonicznego, formułuje regułę uniwersalną: spółka z o.o. nie może dochodzić osobistych praw autorskich, bo nie jest zdolna do nawiązania więzi emocjonalnej z dziełem jako podmiot nieożywiony. Każda agencja foto-nieruchomościowa planująca pozew o usunięcie skutków naruszenia powinna tę zasadę uwzględnić w strategii procesowej jeszcze przed złożeniem pozwu.
Powiązane orzeczenia i przepisy
- I ACa 693/19 — SA Warszawa o protokole notarialnym jako dowodzie naruszenia praw autorskich — praktyczny przykład użycia protokołu notarialnego jako elementu materiału dowodowego w sprawie copyright online; XXIV GW 166/21 ma znaczenie pomocnicze, bo zakończył się na legitymacji czynnej
- V CSK 617/15 — SN o „stosownym wynagrodzeniu” — ramy odszkodowawcze z art. 79 pr.aut. (dostępne majątkowo, w tym dla spółek-cesjonariuszy, inaczej niż art. 78)
- Powołane przepisy: art. 1 ust. 1, art. 8 ust. 1 i 2, art. 9 ust. 1 i 4, art. 16, art. 17, art. 78 ust. 1 pr.aut.; art. 228 § 2, art. 233 § 1, art. 235 § 1 pkt 2, art. 248 k.p.c.; § 8 ust. 1 pkt 2 + § 15 ust. 3 rozporządzenia MS z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie
- Powołane orzecznictwo SN: wyrok SN z 21.02.2020 r., I CSK 513/18 (przedmiot prawa autorskiego); wyrok SN z 14.02.2014 r., II CSK 281/12 (osobiste prawa autorskie przysługują wyłącznie osobom fizycznym); wyrok SN z 9.05.1969 r., I CR 77/69 (domniemanie autorstwa z oznaczenia); postanowienie SN z 28.09.2000 r., IV CKN 109/00; wyrok SN z 24.03.1999 r., I PKN 632/98
- Powołane orzecznictwo SA: wyrok SA w Katowicach z 16.12.2020 r., V AGa 652/18; wyrok SA w Warszawie z 9.05.2018 r., I ACa 1023/17
Dalsza lektura
- Przewodnik „Dowody cyfrowe” — Poziom 4 „Protokół notarialny — gdy naprawdę warto” — kryteria wyboru protokołu notarialnego + pełny łańcuch ustawowy (Art. 1 § 1 + Art. 79 pkt 7 + Art. 104 § 3 + § 4 + Art. 2 § 2 p.not. → Art. 244 § 1 KPC)
- Portal Orzeczeń SO Katowice — pełna treść wyroku XXIV GW 166/21 — pełna treść uzasadnienia (opublikowana 15.03.2024)
- Portal Orzeczeń SO Katowice — metryka XXIV GW 166/21 — teza + metadane