Metryka orzeczenia
- Sąd: Sąd Apelacyjny w Warszawie, I Wydział Cywilny
- Data wyroku: 29 czerwca 2020 r.
- Sygnatura: I ACa 693/19
- Skład orzekający: SSA Dorota Markiewicz (przewodnicząca, sprawozdawca), SSA Joanna Wiśniewska-Sadomska, SSA Małgorzata Sławińska
- I instancja: Sąd Okręgowy w Warszawie, sygnatura I C 1326/17 (zasądzono 5 000 zł, oddalono powództwo w pozostałym zakresie, zniesiono wzajemnie koszty procesu)
- Źródła: SAOS judgment 419444 (pełny tekst uzasadnienia)
Stan faktyczny
Powódka — przedsiębiorczyni prowadząca działalność gospodarczą — była nabywczynią majątkowych praw autorskich do grafiki o motywie husaryjnym. Autorem utworu był M. K.; prawa majątkowe zostały przeniesione na powódkę na podstawie umowy z 18 września 2008 r.
W połowie września 2015 r. pozwana partia polityczna opublikowała sporną grafikę na swoim oficjalnym profilu w portalu społecznościowym, nie dysponując żadną licencją ani zgodą powódki. Publikacja nastąpiła bez zgody uprawnionej i bez zapłaty wynagrodzenia za korzystanie z utworu.
Powódka powzięła wiadomość o naruszeniu i podjęła niezwłoczne działania dokumentacyjne. Cztery dni po publikacji grafiki — 16 września 2015 r. — sporządzony został protokół notarialny przez Kancelarię Notarialną S. K. Przedmiotem protokołu było otwarcie strony portalu społecznościowego pozwanej, obserwacja i utrwalenie, że przedmiotowa grafika była w tym czasie widoczna na profilu partii i że pozwana posługiwała się nią jako elementem swojej komunikacji publicznej.
Po sporządzeniu protokołu powódka skierowała do pozwanej partii politycznej wezwanie przedsądowe, żądając zaprzestania naruszenia, zapłaty odszkodowania oraz zwrotu kosztów aktu notarialnego. Pozwana odpowiedziała, że grafika została pobrana z rosyjskiej wyszukiwarki obrazów, usunięta po zgłoszeniu i opublikowana bez świadomości naruszenia; zaproponowała też przeprosiny. Powódka wniosła następnie pozew do Sądu Okręgowego w Warszawie, dochodząc odszkodowania na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Sprawa zarejestrowana została pod sygnaturą I C 1326/17.
Kluczowym materiałem dowodowym w sprawie były: protokół notarialny z 16 września 2015 r. jako dowód faktu publikacji spornej grafiki na profilu pozwanej oraz umowa nabycia praw autorskich przez powódkę jako dowód jej legitymacji czynnej.
Przebieg sprawy
I instancja — Sąd Okręgowy w Warszawie (I C 1326/17):
Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo częściowo, zasądzając od pozwanej na rzecz powódki kwotę 5 000 zł i znosząc wzajemnie koszty procesu. Podstawą ustalenia faktu naruszenia był protokół notarialny w połączeniu z umową nabycia praw autorskich — te dokumenty pozwoliły sądowi przyjąć, że pozwana posługiwała się grafiką, do której powódce przysługiwały wyłączne prawa majątkowe. Wysokość zasądzonej kwoty sąd uzasadnił m.in. krótkim czasem ekspozycji grafiki na profilu, ograniczonym kręgiem odbiorców i brakiem zarobkowego charakteru publikacji.
Apelacje obu stron:
Obie strony zakwestionowały wyrok I instancji. Powódka zaskarżyła wyrok w zakresie wysokości zasądzonej kwoty, uznając 5 000 zł za nieadekwatne do skali naruszenia i wartości rynkowej prawa. Pozwana partia polityczna kwestionowała m.in. ustalenie naruszenia, ocenę zeznań i dokumentów oraz brak opinii biegłego do wyceny praw autorskich.
Rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego:
Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił obie apelacje wyrokiem z 29 czerwca 2020 r. Utrzymał w mocy rozstrzygnięcie I instancji w całości — zarówno co do zasady odpowiedzialności, jak i co do wysokości zasądzonego odszkodowania.
Rozstrzygnięcie
Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił obie apelacje i utrzymał wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie w mocy. Pozwana partia polityczna zobowiązana jest zapłacić powódce 5 000 zł tytułem odszkodowania za naruszenie autorskich praw majątkowych do grafiki husaryjnej; koszty procesu w I instancji oraz koszty postępowania apelacyjnego zostały wzajemnie zniesione.
SA podzielił oba kluczowe ustalenia SO: po pierwsze, że protokół notarialny z 16 września 2015 r. w połączeniu z umową nabycia praw autorskich stanowi wystarczającą podstawę do ustalenia faktu naruszenia praw powódki; po drugie, że wysokość odszkodowania na poziomie 5 000 zł jest adekwatna wobec specyfiki naruszenia — krótkiej ekspozycji grafiki na profilu partii i ograniczonego kręgu jej odbiorców w czasie dokumentowanym przez protokół.
Uzasadnienie — kluczowe fragmenty
W centralnej części uzasadnienia SA Warszawa wprost wskazał podstawę ustalenia naruszenia. Sąd apelacyjny potwierdził, że:
„taki wniosek można było wyprowadzić na podstawie umowy nabycia praw autorskich przez powódkę i protokołu notarialnego potwierdzającego posłużenie się przedmiotową grafiką przez pozwaną na swoim profilu na portalu społecznościowym”
Sformułowanie to jest ważne praktycznie: Sąd Apelacyjny uznał, że w konkretnym materiale tej sprawy protokół notarialny, zestawiony z umową nabycia praw, pozwalał wyprowadzić wniosek o naruszeniu. Wyrok nie zawiera jednak osobnej analizy art. 244 § 1 KPC ani art. 104 Prawa o notariacie; nie należy więc przedstawiać go jako generalnego rozstrzygnięcia o statusie protokołu notarialnego jako dokumentu urzędowego.
Sąd Okręgowy, którego ustalenia faktyczne Sąd Apelacyjny przyjął za własne, podkreślił dodatkowo czasową istotność protokołu:
„istotną okolicznością jest przy tym fakt, iż protokół stwierdzający użycie grafiki przez pozwaną został sporządzony przez notariusza już w dniu 16 września 2015 r.”
Słowo „już” nie jest przypadkowe. W tej sprawie szybkość sporządzenia dokumentu miała znaczenie przy ocenie czasu i skali korzystania z grafiki. Protokół powstał cztery dni po publikacji grafiki — w czasie, gdy naruszenie było wciąż aktywne i możliwe do bezpośredniej obserwacji przez notariusza. Ta wzmianka ma znaczenie praktyczne: im szybciej po naruszeniu protokół jest sporządzony, tym mniejsza szansa, że strona pozwana zmieni stan strony lub skutecznie zakwestionuje, że w ogóle publikowała daną treść.
W zakresie wysokości odszkodowania sąd apelacyjny podtrzymał stanowisko SO w kwestii miarkowania. Krótka ekspozycja grafiki na profilu pozwanej oraz ograniczony krąg jej rzeczywistych odbiorców w chwili sporządzania protokołu — te dwie okoliczności uzasadniały utrzymanie kwoty 5 000 zł jako adekwatnej do skali stwierdzonego naruszenia. Apelacja powódki domagająca się zasądzenia wyższej kwoty nie przekonała sądu, że ograniczona ekspozycja powinna skutkować wyższym pułapem.
Znaczenie dla ochrony praw autorskich do zdjęć
Praktyczne potwierdzenie użyteczności protokołu
Przewodnik „Dowody cyfrowe” przedstawia w Poziomie 4 łańcuch ustawowy dla protokołu notarialnego: Art. 1 § 1 + Art. 79 pkt 7 + Art. 104 § 3 + § 4 + Art. 2 § 2 Prawa o notariacie → Art. 244 § 1 KPC. Wyrok I ACa 693/19 nie omawia tego łańcucha wprost, ale pokazuje jego praktyczny rezultat: protokół notarialny z otwarcia profilu w portalu społecznościowym został użyty jako jeden z kluczowych dokumentów przy ustalaniu naruszenia praw autorskich online.
SA Warszawa — sąd drugiej instancji, którego orzeczenia mają walor kontrolny wobec rozstrzygnięć sądów okręgowych — nie wymagał w tej sprawie biegłego informatyka ani dodatkowej technicznej walidacji samego faktu publikacji grafiki na profilu pozwanej. To nie znaczy, że każdy protokół notarialny automatycznie wygra spór dowodowy, ale oznacza, że metoda nie jest egzotyczna: w sprawie o naruszenie praw autorskich online została potraktowana jako normalny element materiału dowodowego.
To jest istotne z perspektywy praktyki dowodowej: poziom 4 w hierarchii narzędzi dokumentacyjnych nie jest konstruktem teoretycznym. Jest metodą, która pojawia się w realnych sprawach copyright online i może współtworzyć podstawę ustaleń faktycznych sądu.
Dlaczego framing „istotna okoliczność” ma znaczenie praktyczne
Sformułowanie użyte w uzasadnieniu SO, następnie przyjętym przez SA, że sporządzenie protokołu przez notariusza „już w dniu 16 września 2015 r.” jest „istotną okolicznością”, adresuje typowy problem dowodowy w sprawach o naruszenie w internecie: stan strony może szybko się zmienić.
Protokół sporządzony cztery dni po publikacji dokumentuje stan aktywny. Gdyby protokół powstał miesiąc lub kilka miesięcy po naruszeniu, obrona mogłaby podnosić, że strona w międzyczasie była zmieniana, że zdjęcia były już usunięte i ponownie dodane, albo że data publikacji jest inna niż twierdzi powód. Szybka interwencja notarialna ogranicza te ścieżki obrony.
Dla użytkowników FotoGuard praktyczna implikacja jest jednoznaczna: od momentu wykrycia naruszenia do sporządzenia protokołu powinien upłynąć możliwie krótki czas. Tygodniowe lub miesięczne oczekiwanie na wizytę u notariusza osłabia moc dowodową dokumentu nie dlatego, że notariusz zrobi coś inaczej, ale dlatego, że strona pozwana zyskuje przestrzeń do podnoszenia zarzutów o zmianę stanu strony w tym przedziale czasowym.
Eliminacja zarzutu eksperymentalności
Przed wydaniem wyroku I ACa 693/19 przeciwnik procesowy mógł podnosić, że protokół notarialny jako narzędzie dokumentacji naruszeń internetowych jest metodą rzadko pokazywaną w opublikowanych sprawach copyright. Po 29 czerwca 2020 r. taki argument jest słabszy: mamy opublikowany przykład, w którym sąd apelacyjny utrzymał rozstrzygnięcie oparte m.in. na takim protokole.
SA Warszawa — jeden z ważniejszych polskich sądów apelacyjnych — potraktował protokół notarialny jako zwykły dokument w materiale sprawy o naruszenie praw autorskich online. Nie powoływał biegłego do oceny samego faktu utrwalenia profilu ani nie sugerował, że metoda wymaga szczególnej walidacji technicznej.
FotoGuard opiera model obsługi spraw spornych na dwóch warstwach: automatycznym pakiecie QTSP dla skali oraz protokole notarialnym jako warstwie eskalacyjnej dla cięższych spraw. Wyrok I ACa 693/19 dobrze potwierdza sens tej eskalacji: pokazuje akceptację protokołu w realnej sprawie copyright online, choć oczywiście nie jest ogólną uchwałą o mocy wszystkich protokołów z internetu.
Argument transferu — od grafiki do fotografii
I ACa 693/19 dotyczył grafiki o motywie husaryjnym, nie fotografii nieruchomości. To nie ogranicza praktycznej użyteczności tego przykładu, ponieważ mechanizm dowodowy nie zależy od właściwości konkretnego rodzaju utworu.
Łańcuch ustawowy omawiany w Przewodniku — Art. 104 § 3 p.not. jako kompetencja do sporządzania protokołów stwierdzających zdarzenia wywołujące skutki prawne, Art. 2 § 2 p.not. jako podstawa przypisania czynności notarialnej charakteru dokumentu urzędowego, Art. 244 § 1 KPC jako podstawa domniemania — działa niezależnie od rodzaju utworu. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie różnicuje ochrony zależnie od medium. Tam, gdzie protokół dokumentuje grafikę na profilu społecznościowym, analogiczny protokół może dokumentować fotografię nieruchomości w ogłoszeniu internetowym.
Powiązane orzeczenia i przepisy
Orzeczenia:
- V CSK 617/15 — SN z 18 stycznia 2018 r.: definicja „stosownego wynagrodzenia” jako hipotetycznej opłaty licencyjnej za korzystanie z utworu w zakresie dokonanego naruszenia. Orzeczenie komplementarne wobec I ACa 693/19: V CSK 617/15 dotyczy metody wyliczenia roszczenia, I ACa 693/19 pokazuje praktyczne użycie protokołu notarialnego w materiale dowodowym
- XXIV GW 166/21 (SO Katowice) — sprawa z zakresu prawa autorskiego, w której strona powoływała się na protokół notarialny; sąd oddalił powództwo z uwagi na zarzut braku legitymacji procesowej — sprawa nie rozstrzygnęła merytorycznie kwestii mocy dowodowej protokołu, ale potwierdza, że stosowanie tej metody dowodowej jest praktyką powtarzającą się w polskich sądach
Przepisy:
- Art. 1 § 1 + Art. 79 pkt 7 + Art. 104 § 3 + § 4 + Art. 2 § 2 Prawa o notariacie — czteroczłonowy łańcuch ustawowy stanowiący podstawę mocy dowodowej protokołu notarialnego
- Art. 244 § 1 KPC — domniemanie dokumentu urzędowego; podstawa dla ogólnego łańcucha ustawowego protokołu notarialnego, choć I ACa 693/19 nie analizuje tego przepisu wprost
- Art. 79 ust. 1 pkt 3 u.p.a.p.p. — podstawa roszczenia odszkodowawczego powódki w sprawie I ACa 693/19
Literatura:
- dr Patryk K. Jończyk, „Notarialny protokół odczytania treści strony internetowej w praktyce radcy prawnego”, Radca Prawny 2/2025 (nr 218, 2 kwietnia 2025 r.) — praktyczne omówienie sądowego wykorzystania protokołów notarialnych, wskazujące art. 104 § 3 i 4 p.not. jako podstawę dla protokołów z odczytania treści stron WWW i portali społecznościowych; zweryfikowane źródło wtórne
Dalsza lektura
- Przewodnik „Dowody cyfrowe” — Poziom 4 „Protokół notarialny — gdy naprawdę warto” — pełny łańcuch ustawowy + kryteria wyboru między QTSP a notariuszem
- SAOS judgment 419444 — pełny tekst uzasadnienia (bez CAPTCHA)
- dr Patryk K. Jończyk — „Notarialny protokół odczytania treści strony internetowej w praktyce radcy prawnego”, Radca Prawny 2/2025 (nr 218, 2 kwietnia 2025 r.)
Ten materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach dotyczących naruszeń praw autorskich zalecamy konsultację z prawnikiem specjalizującym się w prawie własności intelektualnej.